Հայաստանի հասարակությունը վերջերս ալեկոծված է լուրերով՝ կապված երկու հեղինակավոր գիտական հաստատությունների ղեկավարների հեռանալու կամ պաշտոնանկ դառնալու փաստի շուրջ։ Թեև պաշտոնական հաստատումներ առայժմ բացակայում են, մամուլում և սոցցանցերում շրջանառվող տեղեկությունները բավականին համոզիչ են։
Խոսքը վերաբերում է Պատմության ինստիտուտի նախկին տնօրեն պրոֆեսոր Աշոտ Մելքոնյանին և Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի (ՀՑԹԻ) ներկայիս տնօրեն Էդիտա Գզոյանին։ Այս երկու իրադարձությունների զուգահեռությունը կարելի է համարել ինչպես պատահականություն, այնպես էլ օրինաչափություն՝ թողնենք դատել ընթերցողին։ Սակայն դրանց հիմքում ընկած խորքային պատճառների նույնականությունը և միևնույն ժամանակ առկա էական տարբերությունները հստակ ցույց են տալիս իրավիճակի բնորոշ առանձնահատկությունները՝ հատկապես հասարակության այն շերտի վարքագծի համատեքստում, որին ընդունված է համարել գիտական մտավորականություն։
Ինչպես հայտնի դարձավ մարտի 3-ին, Պատմության ինստիտուտի գիտխորհրդի նիստի ընթացքում տնօրենի պաշտոնակատար Համո Սուքիասյանը ներկայացրել է Հայաստանի բնակավայրերի թվային քարտեզի կազմման նախագիծ, որտեղ պահանջվում էր նշել հին տեղանունները և նախկին բնակիչների տվյալները։ Այս հարցը, որը հակիրճ քննարկվել էր նախկին տնօրենի կողմից, դարձել է հիմնական թեմա նոր ղեկավարի կողմից։ Ռազմական փորձագետ Հայկ Նահապետյանը, վկայակոչելով իր տվյալները, հայտնել է, որ նշանակվել է ինստիտուտի նոր տնօրեն, և նա քննարկման է դրել հարցը՝ Հայաստանի նոր քարտեզում ադրբեջանական տեղանունները նշելու մասին։
Մի քանի օր անց հրապարակվեց տեղեկություն, որ ԿԳՄՍՆ-ի ղեկավար Ժաննա Անդրեասյանը առաջարկել է Էդիտա Գզոյանին աշխատանքից ազատման դիմում գրել՝ սպառնալով հակառակ պարագայում ինքնուրույն հեռացնել նրան։ Այս ճնշումը, թերթի տվյալներով, կապված է ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսի Հայաստան կատարած ուղևորության ժամանակ Ծիծեռնակաբերդում տեղի ունեցած իրադարձությունների հետ։ Էդիտա Գզոյանը Վենսին և նրա տիկնոջը պատմել է Հուշահամալիրի ստեղծման պատմության, ինչպես նաև Սումգայիթի, Կիրովաբադի (Գանձակ) և Բաքվի ջարդերի մասին՝ հիշատակելով նաև Արցախյան ազատագրական պայքարը։
Հրապարակումից հետո ՀՑԹԻ-ի աշխատակազմը դիմել է անձամբ Նիկոլ Փաշինյանին՝ խնդրագրով, որում, զարմանալիորեն, չի բողոքել հնարավոր պաշտոնանկության պատճառների դեմ, այլ պարզապես խնդրել է «պարզաբանել Թանգարան-ինստիտուտի ղեկավարի հերթական փոփոխման պատճառները»։
Այս իրադարձությունների հետևանքը կարող է լինել ոչ միայն ինստիտուտների ղեկավարների փոփոխությունը, այլև հայկական գիտական մտքի և պատմության վրա ավելի լայն և ավելի վտանգավոր ազդեցություն։ Ինչպես նշում է Հայկ Դեմոյանը, «ՀՑԹԻ-ի հաջորդ տնօրենը, ըստ ամենայնի, ստիպված պետք է լինի գրավոր պարտավորագիր ստորագրել առ այն, որ չի օգտագործի «Արցախ», «էթնիկ զտում», «մշակութային ցեղասպանություն» բառերն ու ձևակերպումները, որպեսզի չվտանգի Ցեղասպանության փաստը կասկածի տակ դնող կառավարությունից աշխատավարձ ստանալու իր հնարավորությունը»։
Այս ամենը ցույց է տալիս, որ իշխանությունները անհանդուրժող են դառնում գիտական, մասնագիտական և պաշտոնական մակարդակներում Արցախի թեմայի, ինչպես նաև հակամարտության տարբեր փուլերում Ադրբեջանի կողմից իրականացված հանցագործությունների հիշատակման նկատմամբ։ Եվ, համապատասխանաբար, հեռացնում են իրենց համար անցանկալի մարդկանց՝ նույնիսկ ի վնաս իրենց՝ գալիք ընտրությունների առումով։
