ԵՄ-ի «պաշտպանությունը» և Հայաստանի ընտրությունների պարադոքսը

Եվրոպական միությունը խորհրդարանական ընտրություններին Հայաստան է գալիս վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի իշխանությունը պաշտպանելու համար։ Այս պարադոքսալ հայտարարությունը, որը սոցցանցում հրապարակեց քաղաքական մեկնաբան Սուրեն Սուրենյանցը, խորապես արտացոլում է ներկայիս քաղաքական իրադարձությունների էությունը։

Իրականում, ԵՄ-ի արտաքին գործերի նախարար Կայա Կալասի հայտարարությունը, թե ԵՄ-ն արագ արձագանքման խումբ կուղարկի Հայաստան՝ ընտրություններից առաջ հնարավոր «սպառնալիքներին հակազդելու» համար, ցույց է տալիս, որ իշխանությունները դիմում են ցանկացած հնարավոր միջոց՝ այդ թվում՝ արտաքին օգնությանը, իրենց իշխանությունը վերարտադրելու նպատակով։

Այս իրադարձությունների հաջորդականությունը պարունակում է խորը քաղաքական պարադոքս։ Հայաստանի ընտրական գործընթացը, որը պետք է լինի ներքին, ազատ և մրցակցային, արտաքին միջամտությունից պաշտպանելու համար դիմում է մեկ այլ արտաքին ուժի օգնությանը։ Սա ստեղծում է հարց, որը հիմնարար է քաղաքական վերլուծության համար․ որտե՞ղ է ավարտվում «պաշտպանությունը» և որտե՞ղ սկսվում քաղաքական ներգրավվածությունը։

Իմ կարծիքով, Նիկոլ Փաշինյանի կողմից ԵՄ-ին դիմելը և ԵՄ-ի արձագանքը ցույց են տալիս, որ իշխանությունները դիմում են ցանկացած հնարավոր միջոց՝ այդ թվում՝ ռեպրեսիվ, իր իշխանությունը վերարտադրելու նպատակով։

Սա ունի նաև վտանգավոր հետևանքներ։ Երբ ընտրությունների լեգիտիմությունը կապվում է արտաքին դերակատարների հետ, անխուսափելիորեն առաջանում է ընտրությունների սուվերենության խնդիրը։ Ընտրական գործընթացի «եվրոպականացումը» կարող է խորացնել ներքին քաղաքական բևեռացումը։ Եթե ԵՄ-ի խումբը ընկալվի որպես «Փաշինյանի կողմնակից», ինչը հավանական է, ապա հասարակության մեծամասնության մոտ կավելանա անվստահությունը՝ անկախ նրանից, թե որքան «տեխնիկական» է օգնությունը։

Հայաստանի ընտրությունների լեգիտիմությունը կարող է ապահովվել միայն մեկ ճանապարհով՝ ազատ, մրցակցային և երկրի ներսում գործող ինստիտուտների կողմից վերահսկվող գործընթացով։ Եթե ընտրական միջավայրի ձևավորման մեջ մեծ դեր սկսեն խաղալ արտաքին դերակատարները, ապա նույնիսկ ամենալավ տեխնիկական աջակցությունը չի կարող ամբողջությամբ վերացնել այն կասկածները, որոնք անխուսափելիորեն առաջանալու են հասարակության մի հատվածի մոտ։